Kans op slachtoffers neemt mogelijk toe

In het tijdschrift Environmental Science and Policy verschijnt binnenkort een nieuw artikel van de TU Delft en onze onderzoeksgroep. Het is nu al online te lezen. In het artikel beschrijven we hoe de kans op slachtoffers door overstromingen in de komende 40 jaar zou kunnen toenemen.

Het scenario dat wordt gebruikt, levert het meest pessimistische beeld op van het slachtoffer-risico in west-Nederland. Dit deel van Nederland raakt steeds meer bewoond, door een toename van de omvang van de bevolking. Hierdoor nemen de gevolgen van een overstroming toe. Het effect hiervan alleen becijferen we op zo'n 68% toename in 2040. Het effect van zeespiegelstijging, wat grotere overstromingsdieptes tot gevolg heeft, is beperkt tot zo'n 20%.

Doordat klimaatverandering en zeespiegelstijging leiden tot een grotere kans op overstromingen (bij gelijkblijvende sterkte van de dijken) neemt ook de kans op overstromingen toe. Het aantal te verwachten slachtoffers kan gecombineerd door bevolkingstoename en klimaatverandering in het meest extreme geval verviervoudigen ten opzichte van het huidige niveau. De figuur hieronder laat dit zien, aan de hand van de kans (verticale as) en het gevolg (horizontale as) van overstromingen.


De studie laat zien hoe mogelijk het risico toeneemt, als er niet wordt ingegrepen om ofwel de kans op overstromingen aan te passen door dijkversterkingen, ofwel de gevolgen (het potentiële aantal slachtoffers) te beperken door beter voorbereiding, evacuatie of bescherming van de bevolking in de behuizing.

Het hele artikel is te vinden op de website van Sciencedirect (Elsevier), en te downloaden voor abonnees.

Nederland en 5 meter zeespiegelstijging

In het wetenschappelijke tijdschrift Climatic Change hebben we vandaag een nieuw artikel uit, waarin we schetsen wat de mogelijkheden zijn om Nederland te wapenen tegen nog extremere zeespiegelstijging dan de Deltacommissie veronderstelt. Dit onderzoek was onderdeel van het Atlantis project. Het volledige artikel is gratis toegankelijk als pdf-file via de website van de uitgever Springer.

Er zou 5 meter zeespiegelstijging kunnen optreden als de West Antarctische IJskap versneld zou instorten. Dit zou niet in een korte tijd kunnen gebeuren ( in 100 jaar zoals verondersteld in ons artikel). Toch is het een interessant scenario, om te onderzoeken hoe de Nederlandse samenleving met zo'n abrupte verandering om zou kunnen gaan.

Hiervoor hielden we een workshop met experts en bestuurders. Een belangrijke conclusie is dat, hoewel het technisch mogelijk lijkt om Nederland te blijven beschermen tegen overstromingen bij zo'n hoge zeespiegel, zijn er andere redenen om aan te nemen dat we toch zouden falen:

"... social and political processes make it unlikely that decisions to carry out such a policy can be made in time. The rate of SLR may be faster than the rate of social processes that precede and enable such decisions. For example, SLR can bring about conflicts of interests among those who are exposed to high risks and those who are not and are not willing to pay for risk control elsewhere. Windows of opportunity to make major decisions on enhancing flood safety that would resolve or alleviate such conflicts are generally only possible in a brief period after a disaster or other chance events."

High end zeespiegelscenario's

De Telegraaf meldde het dinsdag al op basis van bronnen uit Den Haag, de Deltacommissie houdt rekening met zeespiegelstijging van meer dan een meter.

Het onderliggende rapport van de Deltacommissie, dat nog niet beschikbaar is, bevat een hoop interessante informatie. De hoge schattingen voor een 'high end' scenario van zeespiegelstijging lopen uiteen van 1,15 tot 1,25 meter in 2100. Het rapport heeft ook een hoofdstuk over schattingen voor zeespiegelstijging in het jaar 2200. De waardes voor stijging kunnen oplopen tot 4 meter in 2200, alhoewel deze schatting zeer onzeker is.

De definitie van een high end scenario is interessant, want die staat namelijk niet in het rapport. (Er wordt waarschijnlijk niet bedoeld dat deze scenario's van betere kwaliteit zijn dan de IPCC of KNMI scenario's). De scenario's gaan uit van het IPCC A1FI scenario, dat wil zeggen 2 tot 6 graden stijging van de gemiddelde temperatuur. De scenario's geven niet alleen een hoge schatting, maar ook een ondergrens voor zeespiegelstijging.

Er worden twee scenario's gehanteerd, gebaseerd op verschillende aannames over de effecten van het afsmelten van de ijskappen van Groenland en Antarctica. De zwaartekracht die deze ijskappen vanaf het land uitoefenen op het zeewater, worden door studies verschillend ingeschat. Daardoor worden ook de bijdrages van de twee ijskappen verschillend geschat (respectievelijk maximaal 0,45 en 0,04 meter en 1.07 en -0.33 voor Antarctica en Groenland, respectievelijk).

Verder wordt in de scenario's voorzien in een mogelijk lichte toename van jaarlijkse maximale daggemiddelde windsnelheid, in de orde van 0,5 tot 1,5 m s-1. Maar er wordt geen toename verwacht in de hoogte van stormvloeden, omdat de frequentie en sterkte van noordelijke winden, die van belang zijn voor opstuwing langs de Nederlandse kust, niet toenemen.

Extreme zeespiegelstijging en de Deltacommissie

Nog één nacht slapen en dan weten we hoe Nederland mogelijk veiliger kan worden tegen overstromingen. De Deltacommissie presenteert morgen haar advies aan de Nederlandse regering, ruim vijftig jaar na het advies van de eerste commissie. Interessant is vooral wat de verwachtingen zijn voor zeespiegelstijging langs de Nederlandse kust. Vermoedelijk wordt er rekening gehouden met zeer snelle zeespiegelstijging en zijn hiervoor een aantal extreme scenario's ontwikkeld. De laatste KNMI scenario's (KNMI'06) gaan uit van 35 tot 85 cm in 2100, maar hierin is geen rekening gehouden met abrupte veranderingen in massabalans van ijskappen. Het IPCC geeft in haar Summary for Policmakers aan dat de zeespiegel 20 tot 60 cm zal stijgen (in de KNMI scenario's zit nog een stuk tektonische bodemdaling en andere lokale effecten).

Eerdere studies die de gevolgen van extreme zeespiegelstijging onderzochten werden bekritiseerd door het KNMI omdat scenario's van meerdere meters zeespiegelstijging "niet wetenschappelijk onderbouwd" konden worden.

Waar moeten we in Nederland de komende eeuw rekening mee gaan houden? Zal de Deltacommissie nu wel een onderbouwing geven voor extreme zeespiegelstijging? Morgen dus meer.